កម្ពុជា រកឃើញត្រីនិមិត្តរូប តំបន់មេគង្គ ឈ្មោះ ត្រីប៉ាសាណាក

រាជធានីភ្នំពេញ ៖ ប៉ុន្មានទសវត្សរ៍ចុងក្រោយនេះ អ្នកនេសាទក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មិនធ្លាប់ចាប់បាន «ត្រីប៉ាសាណាក» ទេ។ ត្រីប្រភេទនេះ ត្រូវបានចាត់ទុកថា ត្រីសាលម៉ុនយក្ស មានឈ្មោះជាភាសាអង់គ្លេស Giant salmon carp និងឈ្មោះវិទ្យាសាស្រ្ត (Aaptosyax grypus) ។ តាមពិតទៅ អ្នកនេសាទភាគច្រើន បានគិតថា ត្រីប្រភេទនេះ បានវិនាសផុតពូជពីតំបន់មេគង្គ ជាពិសេស ពីទន្លេមេគង្គ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ទៅហើយ។

ទោះយ៉ាងណា កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២២ កន្លងទៅនេះ ត្រីប៉ាសាណាក មួយក្បាល ទម្ងន់ ៦ គីឡូក្រាម មានស្តង់ដាដងខ្លួនប្រវែង ៧៤ សង់ទីម៉ែត្រ និងប្រវែងដងខ្លួនសរុប ៨៨ សង់ទីម៉ែត្រ ត្រូវអ្នកនេសាទម្នាក់ ចាប់បាន នៅផ្នែកខាងលើ នៃអាងស្តុកទឹកវារីអគ្គិសនី សេសានក្រោម២។

ត្រីប៉ាសាណាក (Aaptosyax grypus) គឺជាប្រភេទត្រីប្លែកពីប្រភេទត្រីដទៃ ដែលរស់នៅក្នុងអន្លង់ទឹកជ្រៅ ក្នុងទន្លេមេគង្គ នៅភាគកណ្តាលប្រទេសថៃ និងឡាវ។ នៅកម្ពុជា ត្រីប៉ាសាណាក មានរស់នៅក្នុងទន្លេមេគង្គផ្នែកខាងលើ នាខេត្តក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង។

ពាក្យថា «ប៉ាសាណាក» ជាភាសាថៃ និងឡាវ ដែលមានន័យថា «ត្រីសាណាក»។ លោកបណ្ឌិត ឆៃវុត គ្រុឌផាន់ មកពីនាយកដ្ឋានជលផល នៃសាកលវិទ្យាល័យ អូប៊ុន រ៉ាតចាថានី ក្នុងប្រទេសថៃ ដែលលោកមានជំនាញកំណត់អត្តសញ្ញាណកម្មត្រី ក្នុងតំបន់មេគង្គ បានពន្យល់ថា ពាក្យ «សាណាក» ក្នុងភាសាថៃ មានន័យថា «ប្រណាក»។ ប្រណាក គឺជាឧបករណ៍សម្រាប់កាត់បំបែកផ្លែស្លា ដែលអ្នកនិយមពិសាស្លាម្លូរប្រើប្រាស់។ ចំណែកពាក្យថា «ប្លា ឬប៉ា» ភាសាថៃ និងឡាវ មានន័យថា «ត្រី»។ លោកបណ្ឌិត ឆៃវុត គ្រុឌផាន់ បន្ថែមថា៖ «ដោយសារត្រីប៉ាសាណាក មាត់របស់វាមានរូបរាងដូចប្រណាក ទើបជនជាតិថៃ និងឡាវ ឱ្យឈ្មោះវាថា (ប៉ាសាណាក) ដែលក្នុងខេមរភាសាមានន័យថា (ត្រីប៉ាសាណាក»។

ក្នុងចន្លោះឆ្នាំ២០០៨-០៩ លោកបណ្ឌិត ឆៃវុត គ្រុឌផាន់ ធ្លាប់រួមដំណើរជាមួយសាស្រ្តាចារ្យចូលនិវិត្តន៍ម្នាក់ មកពីប្រទេសជប៉ុន ឈ្មោះ យ៉ូសហ្ស៊ីអូ តូម៉ូដា ដើម្បីធ្វើការស្ទង់មតិលើត្រីប៉ាសាណាក នៅតាមសហគមន៍មូលដ្ឋាន ក្នុងខេត្តអូប៊ុន រ៉ាតចាថានី ប្រទេសថៃ ខេត្តចំប៉ាសាក់ ប្រទេសឡាវ។ លោកបណ្ឌិត ឆៃវុត គ្រុឌផាន់ បានចាត់ទុក ត្រីប៉ាសាណាក ជានិមិត្តរូបនៃតំបន់មេគង្គ ហើយបានសម្តែងការភ្ញាក់ផ្អើលចំពោះវត្តមានត្រីប៉ាសាណាក នៅក្នុងអាងស្តុកទឹកនេះ។ លោកបានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រីប៉ាសាណាក គឺជាប្រភេទត្រីកម្រ និងជិតផុតពូជ ដែលស្ថិតនៅក្រោមការស្រាវជ្រាវ ហើយចំនួនរបស់វាទៀតសោត ក៏ត្រូវបានកត់ត្រាតិចតួចបំផុត ព្រោះវាមិនមែនជាប្រភេទត្រីគោលដៅរបស់អ្នកនេសាទ។ លោកបណ្ឌិតបន្ថែមថា៖ «វត្តមានរបស់ត្រីប៉ាសាណាក នេះ គឺគួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល និងគួរឱ្យចាប់អារម្មណ៍ណាស់សម្រាប់ខ្ញុំ»។

លោកបណ្ឌិតបន្តថា ត្រីប៉ាសាណាក ធ្វើចរាចរផ្លាស់ទីទៅក្នុងអន្លង់ទឹកជ្រៅ ក្នុងទន្លេមេគង្គ ក្នុងរដូវរងា ខណៈពេលដែលមានអាកាសធាតុត្រជាក់ និងមានខ្យល់បក់ខ្លាំង។ ក្នុងពេលធ្វើចរាចរផ្លាស់ទីចូលទៅក្នុងអន្លង់ទឹកជ្រៅ ពួកវាបានលោតខ្ពស់ចេញផុតពីផ្ទៃទឹក។ លោកបណ្ឌិតឆៃវុត មានប្រសាសន៍ថា៖ «វាហាក់ដូចជាត្រីប្រភេទនេះ ចង់បង្ហាញអ្នកនេសាទថា ពួកគេមានវត្តមាននៅទីនេះ ហើយលើកទឹកចិត្តឱ្យពួកអ្នកនេសាទចុះមកទន្លេ មកនេសាទពួកវាទៅ»។ លោកបន្ថែមថា៖ «ដោយសារទង្វើនេះ អ្នកនេសាទនៅប្រទេសថៃ បានហៅ ត្រីប៉ាសាណាក ថា «ត្រីល្ងង់»។

លោក ចាន់ សុខហេង អនុប្រធានការិយាល័យស្រាវជ្រាវបច្ចេកវិទ្យាជលផល របស់វិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍជលផលទឹកសាប នៃរដ្ឋបាលជលផល ដែលជាអ្នកចងក្រងសៀវភៅ «ត្រីទឹកសាបនៅព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា (លក្ខណៈសម្គាល់ និងជីវសាស្ត្រសង្ខេប)» ដែលមានត្រីសរុបចំនួន ៣៨៨ ប្រភេទ រួមទាំងប្រភេទត្រីរស់នៅតំបន់ទឹកភ្លាវផងដែរ បានឱ្យដឹងថា លោកបានតាមដានរកត្រីប៉ាសាណាកនេះ អស់រយៈពេល ៣០ឆ្នាំ មកហើយ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។

លោក ចាន់ សុខហេង គឺជាអ្នកដែលបានដំណឹងអំពីការចាប់បានត្រីប៉ាសាណាក និងរៀបចំដឹកការដឹកជញ្ជូនត្រីពីស្ទឹងត្រែង មកវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវ និងអភិវឌ្ឍន៍ជលផលទឹកសាប នៃរដ្ឋបាលជលផល ហើយសហការជាមួយ គម្រោងអច្ឆរិយភាពនៃទន្លេមេគង្គ រៀបចំធ្វើសំណាក ដើម្បីរក្សាទុកក្នុងមន្ទីរពិសោធន៍។ លោក សុខហេង មានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំតាមប្រមាញ់ ត្រីប៉ាសាណាក ហ្នឹង យូរមកហើយ។ ខ្ញុំធ្វើការនៅតំបន់មេគង្គជិត ៣០ឆ្នាំហើយ។ ខ្ញុំចុះឡើង ចុះឡើងធ្វើការ។ នេះជាលើកទីពីរហើយ ដែលខ្ញុំបានឃើញ ត្រីប៉ាសាណាក។ លោក សុខហេង បានបន្តថា៖ «លើកទី១ អ្នកនេសាទចាប់បាន នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ ទម្ងន់២០គីឡូក្រាម នៅក្នុងអាងស្តុកទឹកទំនប់វារីអគ្គិសនីសេសានក្រោម២។ លើកទីពីរនេះ អ្នកនេសាទចាប់បាន កាលពីថ្ងៃទី ២៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២២ទម្ងន់ ៦ គីឡូក្រាម ក៏នៅក្នុងអាងស្តុកទឹកទំនប់វារីអគ្គិសនី សេសានក្រោម២ ដែរ»។

លោក ចាន់ សុខហេង បញ្ជាក់បន្ថែមថា មុនមានការសាងសង់វារីអគ្គិសនី លោកធ្លាប់បានចុះទៅធ្វើការនៅតាមទន្លេស្រែពក។ លោក សុខហេង មានប្រសាសន៍ថា៖ «អ្នកនេសាទនិយាយប្រាប់ខ្ញុំថា ពួកគាត់ធ្លាប់ចាប់បានត្រីប៉ាសាណាក នៅតាមអន្លង់នានា នៅក្នុងទន្លេស្រែពក។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសន្និដ្ឋានថា ត្រីប៉ាសាណាក ច្បាស់ជាធ្លាប់រស់នៅតាមអន្លង់នានា ក្នុងទន្លេស្រែពកនេះ។ ក្រោយការសាងសង់វារីអគ្គិសនី ត្រីទាំងអស់នោះ ក៏ជាប់នៅក្នុងទំនប់នោះតែម្តង»។

ដោយគិតថា ត្រីប៉ាសាណាក នៅមានវត្តមាននៅឡើយ លោក ចាន់ សុខហេង ក៏មានគំនិតចង់សហការជាមួយគម្រោងអច្ឆរិយភាពនៃទន្លេមេគង្គ ដើម្បីធ្វើការស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្សទីជម្រករបស់ត្រីដ៏សំខាន់នេះ។ លោក សុខហេង មានប្រសាសន៍ថា៖ «ខ្ញុំរីករាយនឹងសហការ ធ្វើការជាមួយគម្រោងអច្ឆរិយភាពនៃទន្លេមេគង្គ លើការស្រាវជ្រាវ និងអភិរក្សត្រីកម្រ និងជិតផុតពូជប្រភេទនេះ»។

នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា «ត្រីប៉ាសាណាក» មានរស់នៅតែក្នុងតំបន់មេគង្គលើ នាខេត្តក្រចេះ និងស្ទឹងត្រែង ប៉ុណ្ណោះ។ ប្រជាជនកម្ពុជា ភាគច្រើន ពុំធ្លាប់បានឃើញ និងស្គាល់វាឡើយ។ វាជាប្រភេទត្រីមានស្រកា មានមាត់រាងដូចមាត់ដង្កាប់ មានដងខ្លួនស្រឡូនទ្រវែង ប្រវែងរហូតដល់ ១៣០សង់ទីម៉ែត្រ និងទម្ងន់រហូតដល់ ៣០គីឡូក្រាម។ ត្រីប៉ាសាណាក ជាត្រីដែលរហ័សរហួន និងសកម្មក្នុងការស្វែងរកចំណី។ វាស៊ីត្រីផ្សេងៗ ជាអាហារ។ ត្រីប៉ាសាណាក គឺជាត្រីកម្រ ស្ថិតនៅក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ជាប្រភេទត្រី «កំពុងរងគ្រោះថ្នាក់ឈានទៅវិនាសផុតពូជ» ក្នុងបញ្ជីក្រហមរបស់សហភាពអន្តរជាតិសម្រាប់ការអភិរក្សធម្មជាតិ IUCN Red List។

សូមចែកចាយការចុះផ្សាយនេះបន្ត និងសូមតាមដានគម្រោងអច្ឆរិយភាពនៃទន្លេមេគង្គ ដើម្បីស្វែងយល់អំពីប្រភេទត្រីកម្រ និងជិតផុតពូជដទៃទៀត ដែលរស់នៅក្នុងទន្លេមេគង្គ។

Phnom Penh: For the last few decades, people in Cambodia have been unable to catch the elusive giant salmon carp (Aaptosyax grypus). In fact, most people thought that the species had completely disappeared from the Mekong region, especially in the Mekong River in Cambodia. However, on June 28, 2022, a six-kilogram giant salmon carp, with a standard body lenth of 74cm and a total body length of 88cm, was caught by a fisherman in the upper part of the Seasan 2 hydropower reservoir.

The giant salmon carp (Aaptosyax grypus) is a unique fish species that lives primarily in deep pools in the Mekong River in central Thailand and Laos. In Cambodia, the giant salmon carp, known in Khmer as “Trey Pasanak”, lives in the upper part of the Mekong River in Kratie and Stung Treng provinces.

“Pasanak” is a word derived from the Thai and Lao languages but is known in Khmer as “Trey Pasanak”. Dr. Chaiwut Grudpan, from the Department of Fisheries of Obun Ratchathani University, Thailand, specializes in identifying fish in the Mekong region. He shared that the word “sanak” in Thai means “Areca palm cracker”, which is a cutting tool that is usually used by people who like to eat betel leaf and the areca palm nut. The words “Pla” or “Pa” in Thai and Lao mean “fish”. Dr Chaiwut Grudpan said that the fish got its name, “because the fish’s mouth is shaped like an areca palm fruit cracker.” He added that this is why “Thai and Lao people call the fish “Pasanak”, or “Areca palm cracker tool”, and in Khmer people call it “Trey Pasanak”.”

Between 2008 and 2009, Dr. Chaiwut Grudpan accompanied retired Professor Yoshio Tomoda and local communities to do surveys of the Trey Pasanak populations in Ubon Ratchathani, Thailand and Champasak, Lao PDR. Dr. Chaiwut Grudpan considers the Trey Pasanak to be a symbol of the Mekong region and expressed his surprise at the presence of the Pasanak fish in the reservoir. He said, “the Trey Pasanak is a rare and endangered fish species that is under-researched, and its numbers are poorly recorded because it is not a target fish for fishermen. Its presence is surprising and very interesting to me.” Dr. Chaiwut added.

He said that the Trey Pasanak migrates into deep pools in the Mekong River during the winter while the weather is cold and windy. As they migrate into deep pools, the Trey Pasanak will often jump high out of the water. Dr. Chaiwut speculates, “it seems as if the species wants to show the fishermen that they are present and encourage them to come to the river and fish for them.” He adds, “In Thailand, fishermen call Trey Pasanak’s stupid fish because of this behavior.”

Mr. Chan Sokheng is the Deputy Director of the Fisheries Technology Research Office of the Inland Fisheries Research and Development Institute of the Fisheries Administration. He is also the author of the book “Freshwater Fish in the Kingdom of Cambodia (Characteristics and Brief Biology)” which contains information on a total of 388 species of fish, including brackish water fish species. Mr. Chan Sokheng has been tracking the Trey Pasanak in Cambodia for 30 years.

Mr. Chan Sokheng was the one who was informed of the exciting catch of the Trey Pasanak at the end of June. After hearing the news, he immediately arranged for the transport of the fish from Stung Treng province to the Inland Fisheries Research and Development Institute of the Fisheries Administration and cooperated with the Wonders of Mekong Project in order to preserve the fish and keep it in the laboratory. Mr. Chan Sokheng describes his excitement about the catch: “I have been tracking the Trey Pasanak for a long time. I have been working in the Mekong region for almost 30 years. I go back and forward to work in the upper part of the Cambodian Mekong. This is the second time I have seen a Pasanak.” Mr. Chan Sokheng adds “the first time fishermen caught the fish on October 11, 2020, the fish weighed 20 kg. The fish was caught in the reservoir of the Lower Sesan 2 dam.”

Mr. Chan Sokheng said that before the construction of the dam, he used to go to work on the Srepok River. “Fishermen have told me that they used to catch Pasanak in the canyons in the Srepok River. Therefore, I concluded that the Trey Pasanak must have lived in the deep pools in the Srepok River. After the construction of the dam, all the fish were trapped behind the dam,” said Mr. Chan Sokheng.

Assuming that some Trey Pasanak are still present, Mr. Chan Sokheng wants to collaborate with the Wonders of the Mekong project to conduct research in the area in order to conserve this important fish habitat. “I look forward to working with the Wonders of the Mekong project to conduct research that informs effective conservation of this endangered species,” said Mr. Sokheng.

In Cambodia, the giant salmon carp, or Trey Pasanak, is found in the upper Mekong River. Because it is very rare, most Cambodians have never seen or heard about the fish species. Trey Pasanaks can grow very large, up to a maximum standard body length of 130 cm and a maximum weight of 30 kg. The fish has scales covering its elongated body, and a peculiar knob on its lower jaw. The giant salmon carp is a fast-swimming predator that feeds on other fishes. The giant salmon carp is classified as “Critically Endangered” on the IUCN Red List of Threatened Species.

Please share this post and follow the Wonders of the Mekong to learn about other rare and endangered fish species living in the Mekong River.

#MekongRiver #EndangeredFish #Cambodia

អត្ថបទដែលជាប់ទាក់ទង